Dünyayı makine değil, girişimci değiştirir…

anayazi1

Buhar makinesini kim icat etti?

Cevabınız muhtemelen James Watt’tır…

Eğer soruda kastedilen “buhar gücüyle hareket eden bir makine” ise cevap yanlış. Doğru cevap İskenderiyeli Heron

Peki Watt’ın buhar makinesi buhar gücüyle hareket dışında ne yapıyordu?

Cevap; iş de yapıyordu. Yani James Watt’ın makinesini şöyle tanımlayabiliriz: “Buhar gücüyle hareket ederek iş yapan ve üretime katkıda bulunan bir makine.”

***

İskenderiyeli Heron, M.S. 50’lerde, içindeki suyun ısıtılarak kaynamasıyla, birbirine zıt yönlerdeki iki delikten tahliye olan buharın döndürdüğü bir küre yapmıştı. Küre gerçek bir buhar tribünüydü ve olağanüstü bir hızla dönüyordu. Ancak sadece panayırlarda, zengin davetlerinde gösteriliyor ve insanların eğlenmesini sağlıyordu. Mısırlılar ve Yunanlılar buharın “marifetine” kahkahalarla gülüyorlardı.

Makinenin tek işlevi buydu; güldürüyor, eğlendiriyordu. 

***

Heron’dan 1700 yıl sonra icat edilen ilk buhar makinelerinin mucidi de Watt değildi. Thomas Savery’in icadı olan ilk örnek önce Thomas Newcomen sonra da James Watt tarafından geliştirildi. Ancak Watt’ın yaptığı katkılar öyle önemliydi ki buhar makinesinin mucidi olarak anılmasını sağladı.

Peki, James Watt, zaten icat edilmiş buhar makinesine ne kattı?

Cevap: Ticari olarak kullanılabilirlik, işe yararlık, üretime katkı…

James Watt’ın buhar makinesi, döneminin maden ocaklarında, fabrikalarında kullanıldı. İnsan ve hayvan gücünün yerine geçti. Su taşıdı, çarkları döndürdü, enerji üretti…

Peki kim için? Şüphesiz bu işlere ve ürünlere ihtiyacı olan işadamları ve girişimciler için…

***

Bir soru daha: Matbaanın mucidi kim?

Cevabınız muhtemelen Johannes Gutenberg’tir…

Eğer soruda kastedilen “dizilmiş hurufatlara mürekkep sürülerek, kağıda baskı yapan makine” ise cevap yanlış.

Doğru cevap Çinliler olacaktı…

Çinliler Gutenberg’ten önceki binlerce yıl boyunca, tahta ve kurşun gibi malzemelerle imal edilmiş hurufatlarla baskı yapıyorlardı. Ancak her iki malzeme de kısa sürede aşınıyor, bu hurufatlarla birkaç bin baskı bile yapılamıyordu.

Aslında bir sarraf olan Gutenberg, kurşun ile antimon elementini karıştırarak ürettiği hurufatlar ile binlerce baskı yapılabilmesini mümkün kıldı.

Artık matbaada ticari olarak kârlı kitaplar üretebilecekti.

Yani matbaa ticari olarak kullanılabilecekti.

Peki, kim tarafından? Şüphesiz basacağı kitaplarla para kazanabileceğine inanan işadamları ve girişimciler tarafından…

***

Hülasa dünyayı değiştiren icatlar ilk icat edildiklerinden değil, girişimciler tarafından fark edildiklerinde ve ticarileştirildiklerinde dünyayı değiştirmeye başladılar.

Marifet makinede değil, makineyi kullananda…