Öldürmeyen Rakip Güçlendirir

kapaklar-1

“Beni öldürmeyen güçlendirir” derler ya… İşte aynen öyle…

Rekabet, serbest piyasadaki en önemli itici güç… Bu nedenle serbest piyasanın en güçlü temsilcisi ABD’de, rekabet ortamını koruyan anti tekel yasaları yeni bir çağı başlatmıştır.

Dünyanın en büyük şirketi Standart Oil, anti tekel yasalarıyla 38 farklı şirkete bölündüğünde, yıl 1911’di. Bu 38 şirketin her birinin yüzde 25’i hala John D. Rockefeller’a aitti belki ama artık biri diğerine rakipti.

Standart Oil’in cesametini göstermesi açısından belirtmekte fayda var; bir zamanlar dünyayı yöneten petrol şirketleri olarak anılan Yedi Kız Kardeş’in çekirdeğini oluşturan üç şirket bu 38 şirketin arasındaydı: Exxon, Mobil ve Chevron… Diğerleri ise: Gulf, Texaco, Shell ve BP…

Standart Oil bölündü ve birbiriyle rekabet eden güçlü şirketler doğdu. Rekabeti kurumsallaştıran ABD yarım yüzyıl içinde dünya tarihinin en büyük süper gücü haline geldi.

Rekabeti engelleyen, bunu da bir meziyet olarak gören sistem çöktü ve çökerken 20. yüzyılı kapattı.

1980’lerin ortasında Turgut Özal, ithal ikameci sistemde açtığı deliklerle Türkiye’yi uluslar arası rekabete açmasaydı ne olacağı konusunda spekülasyon yapmak bile can sıkıcı. 1980 yılındaki bütçe ve ihracatla, 1990’ların “ihmal edilebilir ileri karakolu”nun başına ne geleceği kimseyi ilgilendirmezdi.

Özal gümrük duvarlarını indirirken, “battık, bittik” diye kıyameti koparan otomotiv sektörü, bugün dışsatımının yarısından fazlasını AB ülkelerine yapan en büyük ihracatçı. Tabii ki rekabet sayesinde.

Rakip, rakibin uyanık, diri kalmasına, daha iyiyi hedeflemesine yardımcı olur. Bu arada iki taraf da rekabetten fevkalade rahatsızlık duyar ve rahatsızlığını her fırsatta dile getirir. Ancak bu bitmeyen şikayetler hatta ağlanmalar, tedbiri bir an bile elden bırakmaya yol açmaz.

1886’da kurulan Coca Cola’nın bugünlere ulaşmasında, 125 yıldır ona rahat vermeyen diğer kola markalarının payı az mıdır? Coca Cola, onlarca, belki yüzlerce markayı mezara yollarken, onların hayat paylarını ele geçiren bir yaratık gibi güçlenmedi mi?

Sadece ABD’deki Coca Cola rakiplerinden birkaçının şişe kapaklarını inceleyin. Ve bunların içinde Coca Cola kapağını nasıl bu kadar kısa sürede ayırt ettiğinizi bir düşünün…

Sonra da, belki başka bir yazının konusu olabilecek, “logo ve amblem ara sıra değiştirilip çağdaş trendlere uydurulmalı” görüşünü gözden geçirin…

Daha fazlası için:

Yedi Kız Kardeş’in hikayesi için: Petrol Oyunu (The Seven Sisters), Anthony Sampson, Altın Kitaplar 1976, Aziz Üstel’in çevirisiyle…

Daha fazla gazoz kapağı için: http://thebottlecapman.com/