Sosyal Gelişmişlik Endeksi 2023 hedefimiz ne?

22

Ülkelerin gelişmişlik düzeylerini belirlemek için birçok yöntem ve veri kullanılır. Bu verilerin en muteberi Gayrisafi Milli Hasıla denebilir. En azından bugüne kadar öyleydi.

Gayrisafi Milli Hasıla verilerinin gelişmişlik düzeyini tam olarak yansıtmadığına dair görüşler her zaman olmuştur. Ancak yerine “yeterince” sağlıklı yeni bir yöntem önerilememişti.

Günümüzde ise büyük bir hızla küreselleşen dünyada, daha önce önemsenmeyen veya hiç olmayan çok farklı parametreler hayati önem kazanmaya başladı. İnternet gibi bu yeni gelişmişlik düzeyi belirleyenlerini hesaba katarak hazırlanan yeni bir indeks var artık: Sosyal Gelişmişlik Endeksi…

***

Yeni endeks, E-Bay’in kurucusu Jeff Scoll tarafından kurulan Scoll Vakfı’nın düzenlediği ve geçen ay gerçekleşen 2013 Scoll Dünya Forumu’nda tanıtıldı. Harvard Üniversitesi ve MIT akademisyenlerinin uluslararası iş çevreleriyle gerçekleştirdikleri görüşmeler sonucu ortaya çıkan Sosyal Gelişmişlik Endeksi, Gayrisafi Milli Hasıla sıralamasında bazı değişiklikleri yaptı bile. Örneğin 20. Yüzyıl başından beri Gayrisafi Milli Hasıla lideri Amerika Birleşik Devletleri, Sosyal Gelişmişlik Endeksi’ne göre 6. Sıraya düştü.

İlk beşte sırasıyla İsveç, İngiltere, İsviçre, Kanada ve Almanya’nın bulunduğu Sosyal Gelişmişlik Endeksi sıralamasının 20. Sırası ise Türkiye’ye ait.

***

Peki, bu yeni endeks hangi parametreleri gözönünde bulunduruyor?

Yeni yöntem besine ulaşım, yaşam fırsatlarının bolluğu ve sağlık hizmetleri gibi insanları doğrudan etkileyen etmenleri öncelikle değerlendiriyor. Tabii sonuçta yalnızca ürün ve hizmetleri hesaplarken hava kalitesi gibi etmenleri ihmal eden Gayrisafi Milli Hasıla hesaplamasından farklı sonuçlar ortaya çıkıyor.

Temel insan ihtiyaçları, temel refah şartları ve fırsatlar ana başlıkları ve bu başlıkların altındaki onlarca verinin değerlendirildiği endeks günümüz dünyasında ülkelerin yeri hakkında daha sağlıklı bilgi verme iddiasında.

***

Sosyal Gelişmişlik Endeksi’nin alt başlıklarından bazıları şunlar:

Çocuk hakları,

Kapalı alan hava kirliliği sonucu gerçekleşen ölümler,

Boru ile taşınan suya erişim,

Elektriğe erişim,

Cinayet oranları,

Siyasi terör,

Yetişkin okuma yazma oranı,

Cep telefonu aboneliği sayısı,

İnternet kullanıcılığı oranı,

Basın özgürlüğü endeksi,

Obezite oranı,

Kanser ölümleri oranı,

Kişi başına düşen karbondioksit emisyonu,

Gayrisafi milli hasıladaki her 1000 dolar için kullanılan enerji miktarı,

Siyasi haklar,

İfade özgürlüğü,

Kadınların okullaşma oranı,

Temel dini özgürlükler,

Çocuk bakımına erişim,

Etnik azınlıklar için fırsat eşitliği,

Göçmenlere tolerans ve saire…

Oldukça ilginç veriler değil mi? Yeni dünyanın yeni endeksi işte bunları değerlendiriyor…

***

Her bir veri için değerlendirilen her ülkenin sıralamadaki yerini incelemek mümkün. Örneğin Türkiye genel endekste 20. sıradayken temel insan ihtiyaçları sıralamasında 14.’lüğe yükseliyor.

Örneğin İsrail Sosyal Gelişim Endeksi’nde 16. Sıradayken, etnik azınlıklar için fırsat eşitliği sıralamasında 48.’liğe geriliyor.

Endeksin 3. Sırasındaki İsviçre, temel dini özgürlükler konusunda 12. sıraya düşüyor. Birkaç gün önce Stackholm’de okunan ezan belki de önümüzdeki yıl bu sıranın yukarılara çıkmasına yardımcı olacak.

***

Sanayi toplumunun gelişmişlik düzeyini belirleyen Gayrisafi Milli Hasıla ise, sanayi sonrası toplumunun gelişmişlik düzeyini belirleyen Sosyal Gelişmişlik Endeksi (Social Progress Index) olacak gibi…

Sosyal Gelişmişlik Endeksi hakkında daha geniş bilgi edinmek isteyenler ve diğer ülkelerin durumunu görmek isteyenler www.socialprogressimperative.org adresini ziyaret edebilirler.

Tüm bunlardan sonra sormadan olmaz: Acaba 2023 yılı Sosyal Gelişmişlik Endeksi hedefimiz ne olacak?